Container tới cảng đến, hải quan nước nhập kiểm và phát hiện pallet không đạt ISPM 15. Lúc này chuyện gì xảy ra với lô hàng — bị trả về, bị huỷ, hay còn cách nào khác?

Tiêu chuẩn có hẳn một mục cho tình huống này, và nó không khắc nghiệt như nhiều người tưởng. Bài này dẫn theo mục 4.6 của ISPM 15.

Khi nào pallet không đạt ISPM 15

Tiêu chuẩn nêu hai tình huống làm cơ quan kiểm dịch phải xử lý:

• Pallet không mang dấu theo yêu cầu
• Phát hiện sinh vật gây hại, cho thấy việc xử lý có thể đã không hiệu quả

Trường hợp thứ hai đáng chú ý. Pallet có dấu đầy đủ, hồ sơ đẹp, nhưng nếu mở container ra thấy mọt sống trong gỗ thì dấu đó không cứu được. Dấu chỉ là bằng chứng rằng đã có xử lý, không phải bảo chứng rằng xử lý đã thành công.

Các hướng xử lý

Khi rơi vào một trong hai trường hợp trên, cơ quan kiểm dịch phải xử lý tương ứng, và có thể áp dụng hành động khẩn cấp. Tiêu chuẩn liệt kê các biện pháp:

• Giữ lô hàng ngay khi phát hiện tình trạng này
• Loại bỏ đúng cách phần vật liệu không đạt chuẩn
• Xử lý lại theo biện pháp của tiêu chuẩn
• Tiêu huỷ, hoặc xử lý an toàn bằng cách khác
• Trả về nơi gửi

Danh sách này được xếp từ nhẹ tới nặng, và điểm cần nắm là tiêu chuẩn không mặc định chọn phương án nặng nhất.

Nguyên tắc quan trọng nhất: tác động tối thiểu

Đây là phần cần nắm nếu lô hàng của anh chị rơi vào tình huống này. Tiêu chuẩn đặt ra hai ràng buộc với mọi hành động khẩn cấp:

Thứ nhất, phải tuân thủ nguyên tắc tác động tối thiểu. Nghĩa là chọn biện pháp vừa đủ để loại rủi ro, không làm quá.

Thứ hai, và cụ thể hơn: phải phân biệt bản thân lô hàng thương mại với phần vật liệu đóng gói bằng gỗ đi kèm.

Vế thứ hai là câu đáng nhớ nhất trong cả mục này. Pallet có vấn đề không có nghĩa là hàng có vấn đề. Hướng xử lý đúng là tách phần gỗ ra để xử lý riêng, còn hàng hoá thì tiếp tục hành trình. Nếu bên nhận ở đầu kia nói rằng cả lô phải trả về chỉ vì mấy cái pallet, đây là chỗ để đối chiếu lại.

Lỗi có thể không nằm ở nước xuất khẩu

Tiêu chuẩn có một lưu ý quan trọng về chuyện quy trách nhiệm. Vì pallet hay được dùng đi dùng lại, cơ quan kiểm dịch cần tính tới khả năng trường hợp không đạt phát sinh từ nước sản xuất, sửa chữa hoặc đóng lại pallet, chứ không hẳn từ nước xuất khẩu hay nước quá cảnh.

Với doanh nghiệp Việt Nam, điều này có hai mặt. Mặt thuận là nếu dùng pallet nhận từ lô hàng nhập trước đó, lỗi có thể truy về nơi khác. Mặt ngược lại là chính nó giải thích vì sao dùng lại pallet không rõ lai lịch cho hàng xuất là rủi ro — khi có chuyện, anh chị không chứng minh được gì về nguồn gốc của nó.

Nhiều dấu trên một pallet không phải là lỗi

Đây là điểm hay bị hiểu nhầm. Pallet đã sửa vài lần, mỗi thanh thay vào mang một dấu khác nhau, nhìn rất rối. Có phải vì thế mà nó không đạt chuẩn không?

Không. Tiêu chuẩn ghi thẳng: căn cứ quy định về pallet đã sửa, việc một pallet mang nhiều dấu không phải là trường hợp không đạt yêu cầu.

Nhiều dấu chỉ gây một khó khăn khác: khi cần thông báo về trường hợp không đạt, cơ quan kiểm dịch phải cố xác định xem chi tiết nào là chi tiết có vấn đề, và nó đến từ đâu.

Nước quá cảnh cũng có quyền yêu cầu

Một điểm nữa ít người để ý. Nếu lô hàng đi qua nước thứ ba mà trong đó có vật liệu gỗ không đạt chuẩn, cơ quan kiểm dịch của nước quá cảnh có quyền yêu cầu áp dụng biện pháp để bảo đảm phần gỗ đó không gây rủi ro ở mức không chấp nhận được.

Nói cách khác, không phải chỉ cảng đến mới kiểm. Tuyến có chuyển tải qua nước thứ ba thì rủi ro bị giữ xuất hiện ở nhiều điểm hơn.

Vì sao lô này bị soi, lô kia thì không

Một chi tiết giúp hiểu vì sao quy trình ở cảng đến đôi khi chậm. Vật liệu đóng gói bằng gỗ đi theo phần lớn các lô hàng, kể cả những lô mà bản thân hàng hoá không thuộc diện phải kiểm dịch thực vật.

Vì vậy tiêu chuẩn nhấn mạnh việc cơ quan kiểm dịch phải phối hợp với những đơn vị bình thường không tham gia kiểm soát yêu cầu kiểm dịch nhập khẩu — hải quan là ví dụ được nêu. Mục đích là để biết lô nào có vật liệu đóng gói bằng gỗ, từ đó phát hiện được các trường hợp không đạt.

Điều này giải thích hai chuyện quen thuộc với người làm xuất nhập khẩu. Một là vì sao có lô đi trót lọt còn lô khác bị soi, dù pallet như nhau — phụ thuộc vào việc lô đó có bị chọn kiểm hay không. Hai là vì sao càng ngày tỷ lệ bị kiểm càng tăng ở một số thị trường: các bên phối hợp với nhau chặt hơn trước.

Phòng vẫn rẻ hơn chữa

Dù tiêu chuẩn có nguyên tắc tác động tối thiểu, thực tế một lô bị giữ vẫn tốn kém. Chi phí không nằm ở việc huỷ pallet, mà ở chỗ khác: tiền lưu container, tiền lưu bãi, công xử lý tại cảng đến, và thời gian giao hàng trễ.

Ba việc làm giảm rủi ro này, đều ở phía đầu đi:

• Dùng pallet có hồ sơ xử lý rõ ràng cho lô xuất, không dùng pallet gom
• Kiểm đủ mọi chi tiết gỗ trong container, gồm cả thanh chèn và nêm, chứ không chỉ pallet
• Giữ lại hồ sơ xử lý của lô pallet để xuất trình khi cần đối chiếu

Xưởng Hoàng Gia tại Hố Nai, Đồng Nai đóng pallet gỗ tràm và xử lý nhiệt theo đơn xuất khẩu, kèm hồ sơ xử lý cho từng lô. Anh chị cho biết thị trường xuất và quy cách pallet, xưởng chuẩn bị đầy đủ theo lô hàng.

Câu hỏi thường gặp

Pallet không đạt ISPM 15 thì cả lô hàng bị huỷ à?

Không. Tiêu chuẩn yêu cầu tách hàng hoá ra khỏi phần vật liệu đóng gói bằng gỗ đi kèm, và áp dụng nguyên tắc tác động tối thiểu. Biện pháp nhắm vào phần gỗ không đạt, không nhắm vào lô hàng.

Khi nào pallet bị coi là không đạt?

Hai trường hợp theo tiêu chuẩn: pallet không mang dấu bắt buộc, hoặc phát hiện sinh vật gây hại cho thấy việc xử lý có thể đã không hiệu quả.

Có những cách xử lý nào?

Giữ lô hàng khi phát hiện, rồi loại bỏ đúng cách phần vật liệu không đạt, xử lý lại, tiêu huỷ hoặc xử lý an toàn bằng cách khác, hoặc trả về nơi gửi.

Pallet mang nhiều dấu IPPC có bị coi là lỗi không?

Không. Tiêu chuẩn ghi rõ việc một pallet mang nhiều dấu không phải là trường hợp không đạt yêu cầu. Nhiều dấu chỉ gây khó khi truy nguồn gốc, chứ bản thân nó không vi phạm.

Lỗi thuộc về bên xuất khẩu hay bên đóng pallet?

Tiêu chuẩn lưu ý rằng do pallet hay được dùng lại, trường hợp không đạt phát hiện được có thể phát sinh từ nước sản xuất, sửa chữa hoặc đóng lại pallet, chứ không hẳn từ nước xuất khẩu hay nước quá cảnh.

Đọc thêm: ISPM 15 là gì và khi nào bắt buộc, sửa pallet xuất khẩu và ngưỡng 1/3, thanh chèn gỗ trong container, đọc dấu IPPC trên pallet gỗ.