Pallet đi một vòng về, gãy hai thanh ván mặt. Thợ thay ván mới, đóng lại chắc chắn, nhìn như mới. Nhưng sửa pallet xuất khẩu kiểu này có làm mất hiệu lực dấu IPPC cũ còn nguyên trên đà không?

Câu trả lời phụ thuộc vào một con số: một phần ba. Và đây là chỗ nhiều xưởng làm sai mà không biết. Bài này dẫn theo mục 4.3 của ISPM 15, phần quy định riêng cho pallet dùng lại, sửa chữa và đóng lại.

Dùng lại nguyên trạng: không phải làm gì cả

Trước hết là trường hợp dễ nhất. Một pallet đã xử lý và đóng dấu đúng chuẩn, nếu không bị sửa, không bị đóng lại và không bị thay đổi gì khác, thì không cần xử lý lại và cũng không cần đóng dấu lại trong suốt thời gian sử dụng.

Nói cách khác, dấu IPPC không có hạn dùng. Pallet chạy mười vòng container vẫn hợp lệ với dấu ban đầu, miễn là nó còn nguyên như lúc được đóng dấu.

Ngưỡng một phần ba

Vấn đề bắt đầu khi có chi tiết bị thay. Tiêu chuẩn chia làm hai mức theo tỷ lệ chi tiết được thay:

• Pallet đã sửa: thay không quá khoảng một phần ba số chi tiết
• Pallet đóng lại: thay hơn khoảng một phần ba số chi tiết

Hai mức này kéo theo hai cách xử lý hoàn toàn khác nhau, nên đếm chi tiết trước khi sửa là bước không nên bỏ. Một pallet gỗ tràm thông thường có khoảng 15 đến 20 chi tiết gồm ván mặt, ván đáy và đà. Một phần ba rơi vào quãng 5 đến 7 chi tiết.

Pallet đã sửa: mỗi chi tiết thay vào phải có dấu riêng

Với pallet nằm dưới ngưỡng, tiêu chuẩn đặt ra hai lựa chọn cho phần gỗ thay vào:

Một là dùng gỗ đã qua xử lý theo đúng tiêu chuẩn. Khi đó mỗi chi tiết thêm vào phải được đóng dấu riêng. Không phải đóng một dấu chung cho cả pallet, mà từng thanh ván mới đều mang dấu của nó.

Hai là dùng vật liệu đã chế biến thuộc danh sách miễn trừ — ván ép, OSB và các loại tương tự. Loại này không cần xử lý và không cần dấu. Với nhiều xưởng, đây là cách gọn hơn hẳn.

Nhiều dấu trên một pallet là chuyện nên tránh

Làm đúng theo cách trên thì sau vài lần sửa, pallet sẽ mang một mớ dấu khác nhau. Tiêu chuẩn có lường trước chuyện này và nói rõ: pallet mang nhiều dấu có thể gây khó khăn khi xác định nguồn gốc nếu phát hiện sinh vật gây hại trong đó.

Vì vậy tiêu chuẩn khuyến nghị cơ quan kiểm dịch ở nước sửa pallet nên hạn chế số dấu khác nhau xuất hiện trên cùng một pallet. Hướng xử lý được nêu kèm: yêu cầu xoá hết dấu cũ, xử lý lại cả pallet theo Phụ lục 1, rồi đóng dấu mới theo Phụ lục 2.

Trên thực tế, với pallet đã sửa vài lần, xử lý lại toàn bộ thường đơn giản hơn là cố giữ từng dấu riêng lẻ.

Pallet đóng lại: xoá dấu cũ, làm lại từ đầu

Khi thay hơn một phần ba số chi tiết, pallet được coi là đóng lại. Tiêu chuẩn mô tả đây là quá trình các chi tiết khác nhau được kết hợp và ráp lại thành một pallet mới, nên sản phẩm cuối có thể gồm cả chi tiết mới lẫn chi tiết đã qua sử dụng.

Với loại này, yêu cầu rất dứt khoát:

• Mọi dấu đã có trên pallet phải bị xoá vĩnh viễn, chẳng hạn sơn đè lên hoặc mài đi
• Pallet phải được xử lý lại
• Sau đó mới đóng dấu mới theo tiêu chuẩn

Chữ “vĩnh viễn” đáng lưu ý. Dán băng che hay viết đè lên không tính. Dấu cũ phải không còn đọc được nữa.

Khi không chắc lai lịch các chi tiết

Đây là tình huống sát với thực tế nhiều kho nhất. Pallet gom từ nhiều nguồn, sửa qua vài tay, không ai biết thanh nào từ đâu.

Tiêu chuẩn nói thẳng: nếu có bất kỳ nghi ngờ nào về việc toàn bộ chi tiết của pallet đã qua xử lý đúng chuẩn, hoặc nguồn gốc của pallet và các chi tiết khó xác định, thì cơ quan kiểm dịch phải yêu cầu xử lý lại, tiêu huỷ, hoặc không cho pallet đó lưu thông trong thương mại quốc tế với tư cách pallet hợp chuẩn.

Nếu chọn xử lý lại, mọi dấu cũ cũng phải xoá vĩnh viễn trước, rồi đóng dấu mới sau.

Ba việc nên làm khi sửa pallet xuất khẩu

Từ các quy định trên, có mấy việc giúp tránh rắc rối khi sửa pallet xuất khẩu:

• Tách hai dòng pallet. Pallet dùng nội địa và pallet dùng xuất khẩu để riêng. Pallet nội địa sửa thế nào cũng được; pallet xuất khẩu thì phải theo quy định trên.
• Đếm trước khi sửa. Nếu số chi tiết hỏng đã vượt một phần ba, đừng sửa lẻ tẻ — tính luôn phương án xử lý lại cả pallet, hoặc thay pallet mới.
• Giữ gỗ sửa đã xử lý riêng một khu. Có sẵn ván và đà đã xử lý, có dấu, cắt đúng quy cách. Lấy đúng chỗ đó mà sửa, không lấy gỗ nằm quanh xưởng.

Khi nào nên thay mới hẳn

Còn một chuyện đáng tính nữa: chi phí. Pallet hỏng tới mức phải thay hơn một phần ba chi tiết thì chi phí sửa đã gồm công tháo, công đóng, gỗ thay, cộng thêm một lượt xử lý nhiệt và đóng dấu mới. Cộng lại thường không rẻ hơn pallet mới bao nhiêu, trong khi độ bền lại kém hơn vì đà cũ đã qua nhiều vòng tải.

Xưởng Hoàng Gia tại Hố Nai, Đồng Nai đóng pallet gỗ tràm theo đơn và xử lý nhiệt cho lô xuất khẩu. Anh chị gửi ảnh pallet đang hỏng và cho biết số lượng, xưởng tính giúp phương án nào rẻ hơn: sửa hay thay.

Câu hỏi thường gặp

Pallet đã có dấu IPPC, thay vài thanh ván thì còn dùng xuất khẩu được không?

Được, nếu gỗ thay đã qua xử lý và mỗi chi tiết thay vào mang dấu riêng. ISPM 15 xếp đây là pallet đã sửa, với điều kiện số chi tiết bị thay không quá khoảng một phần ba.

Thay bao nhiêu thì bị coi là pallet đóng lại?

Thay hơn khoảng một phần ba số chi tiết. Lúc đó pallet được coi là đóng lại, và phải xoá hẳn dấu cũ, xử lý lại từ đầu rồi đóng dấu mới.

Pallet dùng lại nhiều lần có phải xử lý lại không?

Không, nếu nó không bị sửa, không bị thay chi tiết và không bị thay đổi gì khác. Tiêu chuẩn cho phép dùng suốt vòng đời mà vẫn giữ nguyên dấu ban đầu.

Vì sao một pallet không nên mang quá nhiều dấu?

Vì nhiều dấu khiến việc truy nguồn gốc trở nên rối khi phát hiện sinh vật gây hại. Tiêu chuẩn khuyến nghị cơ quan kiểm dịch hạn chế số dấu khác nhau xuất hiện trên cùng một pallet.

Pallet thay bằng ván ép có cần dấu không?

Không. Ván ép thuộc nhóm gỗ đã chế biến, nằm trong danh sách miễn trừ của ISPM 15, nên không cần xử lý cũng không cần dấu. Đây là lựa chọn gọn khi sửa pallet xuất khẩu.

Đọc thêm: sửa pallet gỗ hay thay mới, ISPM 15 là gì và khi nào bắt buộc, đọc dấu IPPC trên pallet gỗ, pallet gỗ cũ: khi nào nên mua.