Kệ kho nào cũng có một con số quyết định nó an toàn hay không: tải trọng kệ kho. Nhưng ở nhiều nhà xưởng, con số đó nằm trong hồ sơ nhà cung cấp từ mấy năm trước, còn người đang lái xe nâng thì không biết.

Bài này tóm phần kệ trong HSG76 — hướng dẫn an toàn kho bãi của HSE (Anh): biển tải trọng cần ghi gì, khi nào phải bắt vít chân kệ, và vì sao chặn pallet lại không được khuyến khích.

Biển tải trọng: số phải nằm trên kệ, không nằm trong hồ sơ

HSG76 đặt yêu cầu cơ bản cho mọi hệ kệ: kết cấu cơ khí tốt, vật liệu chắc, đủ bền, lắp đặt và bảo trì theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Kèm theo đó là một yêu cầu cụ thể hơn — tải trọng làm việc an toàn tối đa và cấu hình thiết kế phải được hiển thị ở nơi dễ thấy.

Phần hướng dẫn lắp đặt nói cụ thể hơn: kệ phải có biển rõ ràng, không gây hiểu nhầm, gắn chắc vào kệ, ghi tải trọng tối đa cùng với các cách xếp hàng được quy định nếu có.

Mẫu biển trong hướng dẫn gồm các thông tin sau:

• Tải trọng tối đa của một ô kệ
• Tải trọng tối đa của từng tầng
• Khoảng cách giữa các dầm và chiều cao tới dầm đầu tiên
• Ngày cung cấp, mã dự án, đơn vị cung cấp thiết bị
• Dòng lưu ý: mọi tải phải được rải đều

Mẫu biển còn in sẵn phần nhắc việc: kiểm tra định kỳ xem kệ có đang dùng đúng cách không, tải có nằm trong giới hạn không, có chi tiết kết cấu nào bị va hỏng hay bật ra không. Kèm ba dòng in đậm: báo mọi hư hỏng cho người phụ trách an toàn, không trèo lên kệ, và không tự thay đổi kết cấu kệ khi chưa đối chiếu dữ liệu kỹ thuật của nhà sản xuất hoặc chưa được nhà cung cấp chấp thuận.

Cân hàng trước khi đưa lên kệ

Có biển rồi thì phải dùng. HSG76 nêu hai yêu cầu đi liền nhau: giới hạn ghi trên biển tải trọng không bao giờ được vượt quá, và trọng lượng của từng kiện hàng phải được xác định trước khi quyết định đưa lên kệ.

Vế thứ hai mới là chỗ khó. Biết kệ chịu được 1000 kg mỗi tầng là một chuyện; biết kiện hàng đang nâng nặng bao nhiêu lại là chuyện khác. Hướng dẫn nhấn mạnh điều này đặc biệt quan trọng khi kho chứa nhiều loại hàng khác nhau, vì cùng một cỡ pallet có thể chênh nhau vài trăm kg tuỳ mặt hàng.

Khi nào phải bắt vít chân kệ xuống sàn

HSG76 nêu hai yếu tố chính quyết định độ ổn định của hệ kệ: tỷ lệ chiều cao trên chiều sâu, và việc kệ có được cố định xuống sàn hay vào kết cấu nhà hay không.

Có một câu rất dứt khoát: kệ đứng tự do, tức không bắt vít xuống sàn, không nên dùng ở những khu vực có xe nâng, xe lấy hàng hoặc thiết bị nâng hạ cơ giới khác hoạt động.

Với kệ vừa chịu tải hàng vừa chịu lực ngang khi xếp và lấy hàng, yêu cầu tối thiểu được chia theo tỷ lệ:

• Tới 6:1 — bắt vít mọi chân kệ nằm sát lối đi và lối xe chạy
• Trên 6:1 đến 10:1 — bắt vít toàn bộ chân kệ
• Trên 10:1 — nhà sản xuất phải đưa hướng dẫn riêng

Cách đo cũng được nêu rõ. Chiều cao tính tới mép trên của dầm cao nhất. Chiều sâu tính theo bề sâu tổng thể của khung kệ; với kệ dựng lưng nhau thì có thể tính bằng bề sâu hai khung cộng chiều dài thanh nối, với điều kiện các thanh nối đặt cách nhau không quá 2,5 m.

Hướng dẫn nói thêm: nhiều nhà cung cấp kệ coi việc bắt vít tất cả chân kệ là cách làm thận trọng hơn. Riêng kệ drive-in và drive-through thì luôn phải thiết kế và bắt vít theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.

Những điểm khác khi lắp kệ

Vài yêu cầu khác trong cùng phần, đều là những thứ kiểm được bằng mắt:

• Kệ chỉ nên do người có chuyên môn lắp, theo hướng dẫn nhà sản xuất
• Sàn phải chắc và phẳng, chịu được tải tập trung tại từng bản đế chân kệ
• Nếu thiết kế yêu cầu neo kệ vào nhà xưởng, chỉ neo vào những cấu kiện đã được tính toán là đủ sức chịu lực
• Hai dãy kệ dựng lưng nhau phải được nối và giữ khoảng cách bằng thanh nối phù hợp
• Lối đi phải đủ rộng để xe nâng xoay trở thoải mái, tuỳ loại xe đang dùng
• Khoá chốt dầm phải giữ chặt hai đầu mỗi dầm, tránh dầm bị hất lên khi xe nâng va phải

Chặn pallet: HSG76 không khuyến nghị

Đây là điểm trái với thói quen ở nhiều kho. Thanh chặn pallet gắn phía sau kệ để pallet khỏi bị đẩy lố ra ngoài — nghe thì an toàn hơn, nhưng hướng dẫn lại khuyên ngược.

HSG76 nói việc dùng chặn pallet gắn vào kết cấu kệ có thể làm tăng rủi ro hỏng kết cấu, do tải hoặc lực đẩy truyền vào kệ qua thanh chặn đó. Và nếu kệ được thiết kế đúng, có đủ khoảng hở giữa các pallet đặt lưng nhau, thì lái xe có tay nghề không cần chặn pallet vẫn đặt pallet đúng vị trí và an toàn.

Nói cách khác, chặn pallet là cách bù cho thiết kế thiếu khoảng hở hoặc tay lái chưa vững — và cái giá phải trả là kết cấu kệ chịu thêm lực.

Bảo vệ chân kệ khỏi xe nâng

Ở nơi kệ dễ bị xe nâng va phải, hướng dẫn yêu cầu phải có bảo vệ. Hư hỏng thường xảy ra ở tầng thấp, nên dùng ốp bảo vệ chân kệ loại thay được để giảm thiệt hại khi va chạm. Chân kệ ở góc dãy là chỗ rủi ro nhất, cần có thiết bị bảo vệ với màu dễ nhận biết.

Nhưng có một cảnh báo đi kèm đáng chú ý: lắp thêm ốp bảo vệ vào lối đi trước nay chưa có sẽ làm hẹp khoảng trống xe nâng xoay trở, và trong một số trường hợp lại khiến hư hỏng nhiều hơn. Vì vậy phải cân nhắc theo từng trường hợp cụ thể, chứ không lắp đại trà.

Pallet đúng cỡ mới giữ được tải trọng kệ kho

Mọi con số trên biển tải trọng đều giả định hàng nằm trên pallet đúng cỡ, đặt đúng vị trí trên dầm. Pallet ngắn hơn khoảng cách dầm, pallet vênh, hoặc pallet ván đáy yếu đều làm tải phân bố sai so với thiết kế.

Xưởng Hoàng Gia tại Hố Nai, Đồng Nai đóng pallet gỗ tràm theo quy cách đặt hàng. Anh chị cho biết khoảng cách dầm kệ và tải trọng mỗi tầng, xưởng tư vấn quy cách pallet và kiểu ván đáy phù hợp.

Frequently Asked Questions

Kệ kho có bắt buộc gắn biển tải trọng không?

Theo HSG76, kệ phải có biển rõ ràng, không gây hiểu nhầm, gắn chắc vào kệ, ghi tải trọng tối đa cùng cách xếp hàng kèm theo nếu có yêu cầu riêng. Đây là thông tin để người vận hành biết giới hạn, không phải thủ tục giấy tờ.

Biển tải trọng kệ cần ghi những gì?

Mẫu biển trong HSG76 ghi tải trọng tối đa mỗi ô kệ, tải trọng tối đa mỗi tầng, khoảng cách giữa các dầm, chiều cao tới dầm đầu tiên, ngày cung cấp, mã dự án, đơn vị cung cấp, và dòng lưu ý mọi tải phải được rải đều.

Khi nào phải bắt vít chân kệ xuống sàn?

Phụ thuộc tỷ lệ chiều cao trên chiều sâu kệ. Tới 6:1 thì bắt vít các chân nằm sát lối đi và lối xe chạy. Trên 6:1 đến 10:1 thì bắt vít toàn bộ chân kệ. Trên 10:1 thì theo hướng dẫn riêng của nhà sản xuất.

Kệ không bắt vít sàn có dùng được không?

Không nên, ở nơi có xe nâng hoặc xe lấy hàng hoạt động. HSG76 nêu rõ kệ đứng tự do không nên dùng trong khu vực có các thiết bị nâng hạ cơ giới chạy qua.

Có nên lắp chặn pallet phía sau kệ không?

HSG76 không khuyến nghị. Chặn pallet có thể làm tăng rủi ro hỏng kết cấu do lực đẩy truyền vào kệ. Nếu kệ được thiết kế đủ khoảng hở giữa các pallet đặt lưng nhau, lái xe có tay nghề không cần tới chặn pallet.

Đọc thêm: chọn pallet cho từng kiểu kệ kho, tải trọng pallet gỗ bao nhiêu là đủ, 8 quy tắc dùng pallet an toàn, chọn pallet theo xe nâng đang dùng.