Lô pallet đóng xong, xử lý nhiệt đầy đủ, dấu IPPC rõ ràng. Nhưng trên vài thanh ván còn sót mấy vệt vỏ cây trên pallet chưa bóc sạch. Chuyện nhỏ này có đủ làm lô hàng bị giữ không? Câu trả lời nằm trong một đoạn ngắn của tiêu chuẩn, và nó cụ thể hơn nhiều người nghĩ.

Bài này dẫn theo Phụ lục 1 của ISPM 15, bản sửa đổi được thông qua năm 2018 — phần quy định về gỗ đã bóc vỏ.

Quy tắc gốc: gỗ phải được bóc vỏ

Phụ lục 1 mở đầu bằng một câu áp cho mọi trường hợp: bất kể dùng phương pháp xử lý nào, vật liệu đóng gói bằng gỗ phải được làm từ gỗ đã bóc vỏ.

Chữ “bất kể phương pháp nào” đáng chú ý. Nhiều người nghĩ xử lý nhiệt ở 56 độ thì dư sức diệt hết sinh vật trong vỏ, nên vỏ còn hay không cũng vậy. Tiêu chuẩn không đặt vấn đề như thế: yêu cầu bóc vỏ là một yêu cầu riêng, đứng độc lập với yêu cầu xử lý.

Hai ngưỡng được phép giữ lại

Ngay sau câu trên, tiêu chuẩn mở một khoảng dung sai. Có thể giữ lại bất kỳ số lượng mảng vỏ nhỏ nào, với điều kiện các mảng đó tách rời nhau và nhìn thấy rõ ràng, nếu đạt một trong hai điều kiện:

• Mảng vỏ rộng dưới 3 cm, không giới hạn chiều dài
• Mảng vỏ rộng trên 3 cm nhưng diện tích bề mặt của riêng mảng đó dưới 50 cm vuông

Có mấy chỗ dễ hiểu sai. Thứ nhất, “rộng” ở đây là chiều ngang của mảng vỏ, không phải chiều dài — một vệt vỏ dài 40 cm nhưng chỉ rộng 2 cm vẫn nằm trong ngưỡng thứ nhất.

Thứ hai, 50 cm vuông tính cho từng mảng, không phải tổng diện tích vỏ trên cả tấm ván. Nhiều mảng nhỏ đạt chuẩn thì vẫn đạt, dù cộng lại có thể hơn 50 cm vuông.

Thứ ba, điều kiện “tách rời và nhìn rõ” loại trừ trường hợp vỏ còn dính thành một dải liền. Vỏ phải là những mảng riêng biệt, nhận ra được bằng mắt, chứ không phải một lớp còn bám quanh thanh gỗ.

Vì sao tiêu chuẩn chặt chuyện vỏ cây trên pallet

Vỏ và lớp gỗ sát vỏ là nơi sâu mọt đục thân, mọt vỏ và nấm hay trú nhất. Đây cũng là phần ẩm nhất của thanh gỗ. Giữ vỏ lại là giữ luôn phần có khả năng mang sinh vật gây hại cao nhất.

Còn một lý do kỹ thuật nữa, và chính nó dẫn tới khác biệt giữa các phương pháp xử lý ở phần dưới: vỏ cây cản thuốc và cản nhiệt. Một thanh gỗ còn vỏ thì phần lõi bên dưới lớp vỏ đó khó đạt được điều kiện xử lý như phần đã lộ gỗ.

Bóc vỏ trước hay sau: tùy phương pháp

Đây là chi tiết ít người đọc tới nhưng ảnh hưởng trực tiếp tới cách bố trí xưởng.

Hun bromua metyl và sulfuryl florua: bóc trước

Với hai phương pháp này, tiêu chuẩn nói rõ việc bóc vỏ phải được tiến hành trước khi xử lý, vì vỏ cây trên gỗ có thể ảnh hưởng tới hiệu quả xử lý. Thuốc không thấm qua lớp vỏ như qua mặt gỗ trần.

Xử lý nhiệt: trước hoặc sau đều được

Với xử lý nhiệt, việc bóc vỏ có thể làm trước hoặc sau khi xử lý. Lý do là nhiệt truyền vào lõi gỗ theo cách khác, và điều kiện đặt ra là nhiệt độ lõi chứ không phải nhiệt độ bề mặt.

Nhưng có một ngoại lệ gắn kèm: nếu phương pháp nhiệt cụ thể nào đó có giới hạn về kích thước — tiêu chuẩn nêu ví dụ gia nhiệt điện môi — thì toàn bộ phần vỏ phải được tính vào khi đo kích thước gỗ. Nghĩa là thanh gỗ còn vỏ sẽ bị tính dày hơn thực tế phần gỗ.

Hai mốc xử lý nhiệt cần nhớ

Nhân nói tới xử lý, đây là hai mốc tiêu chuẩn đặt ra cho các phương pháp nhiệt:

• Xử lý nhiệt thông thường (mã HT): lõi gỗ đạt tối thiểu 56 độ C liên tục trong ít nhất 30 phút, trên toàn bộ bề dày
• Gia nhiệt điện môi (mã DH): đạt tối thiểu 60 độ C liên tục trong 1 phút, trên toàn bộ bề dày kể cả bề mặt

Với HT, tiêu chuẩn còn mô tả cả cách đặt cảm biến: nên dùng ít nhất hai cảm biến nhiệt, đặt cách đầu thanh gỗ ít nhất 30 cm và xuyên qua tâm gỗ. Lỗ khoan để đặt cảm biến phải được bịt kín, và lưu ý rằng đinh hay chi tiết kim loại trong gỗ có thể làm sai lệch số đo.

Kiểm vỏ cây trên pallet thế nào tại xưởng

Không cần dụng cụ gì phức tạp. Một thước lá và mắt nhìn là đủ:

• Đi dọc từng mặt pallet, tìm các vệt vỏ còn sót, nhất là ở mép ván và chỗ gần mắt gỗ
• Với mỗi vệt, đo chiều rộng. Dưới 3 cm thì bỏ qua, dù dài bao nhiêu
• Vệt rộng hơn 3 cm thì ước lượng diện tích. Một mảng cỡ 7 × 7 cm đã là 49 cm vuông, tức sát ngưỡng — thấy mảng cỡ bàn tay thì nên gọt bỏ
• Vỏ còn dính thành dải liền quanh thanh gỗ thì bóc hẳn, không cần đo

Thực tế, vỏ cây trên pallet hiếm khi là vấn đề với xưởng dùng gỗ xẻ sấy đã bóc vỏ từ khâu phôi thì hiếm khi vướng chuyện này. Vấn đề hay xuất hiện ở lô dùng gỗ tận dụng, gỗ bìa hoặc gỗ mua gom nhiều nguồn.

Đặt pallet thì hỏi luôn khâu phôi

Vỏ cây trên pallet là chuyện của khâu nguyên liệu, không phải khâu hoàn thiện. Xưởng nào bóc vỏ ngay từ lúc xẻ phôi thì pallet ra lò hầu như không còn vỏ; xưởng nào để tới lúc đóng xong mới gọt thì sót là bình thường.

Xưởng Hoàng Gia tại Hố Nai, Đồng Nai dùng gỗ tràm xẻ sấy đã bóc vỏ và xử lý nhiệt theo đơn xuất khẩu. Anh chị cho biết thị trường xuất và quy cách pallet, xưởng chuẩn bị hồ sơ xử lý kèm lô hàng.

Frequently Asked Questions

Pallet xuất khẩu có bắt buộc bóc hết vỏ cây không?

Gần như hết, nhưng không phải tuyệt đối. Phụ lục 1 của ISPM 15 yêu cầu vật liệu đóng gói bằng gỗ phải làm từ gỗ đã bóc vỏ, song cho phép giữ lại các mảng vỏ nhỏ tách rời và nhìn rõ nếu đạt điều kiện về kích thước.

Mảng vỏ cây bao nhiêu thì còn được chấp nhận?

Hai trường hợp. Mảng rộng dưới 3 cm thì được giữ, không giới hạn chiều dài. Mảng rộng trên 3 cm thì được giữ nếu diện tích bề mặt của chính mảng đó dưới 50 cm vuông. Tính theo từng mảng riêng, không cộng dồn cả tấm ván.

Bóc vỏ trước hay sau khi xử lý nhiệt?

Với xử lý nhiệt, tiêu chuẩn cho phép bóc vỏ trước hoặc sau. Nhưng với hun bromua metyl và sulfuryl florua thì bắt buộc bóc trước, vì vỏ cây làm giảm hiệu quả của thuốc.

Vì sao vỏ cây lại quan trọng đến vậy?

Vì vỏ và lớp sát vỏ là nơi sâu mọt và nấm trú ngụ nhiều nhất. Để nguyên vỏ thì vừa khó diệt hết sinh vật gây hại, vừa cản trở thuốc hoặc nhiệt thấm vào gỗ.

Xử lý nhiệt đạt chuẩn là bao nhiêu độ?

Xử lý nhiệt thông thường, mã HT, yêu cầu lõi gỗ đạt tối thiểu 56 độ C liên tục trong ít nhất 30 phút trên toàn bộ bề dày. Gia nhiệt điện môi, mã DH, yêu cầu 60 độ C liên tục trong 1 phút trên toàn bộ bề dày kể cả bề mặt.

Đọc thêm: ISPM 15 là gì và khi nào bắt buộc, đọc dấu IPPC trên pallet gỗ, gỗ tràm xẻ sấy dùng làm pallet, export wooden pallet standards.