Trên mặt bên của pallet gỗ xuất khẩu luôn có một con dấu nhỏ hình chữ nhật. Nhiều người quen gọi là dấu hun trùng, tên đúng là IPPC mark. Đọc được con dấu này giúp anh chị biết lô pallet đã xử lý bằng cách nào, ở đâu, và có hợp lệ để đi nước ngoài hay không.

Dấu IPPC dùng để làm gì

Gỗ chưa xử lý có thể mang theo côn trùng và nấm mốc, là đường lây lan sinh vật gây hại giữa các nước. Vì vậy Công ước Bảo vệ Thực vật Quốc tế ban hành tiêu chuẩn ISPM 15, yêu cầu vật liệu đóng gói bằng gỗ đi qua biên giới phải được xử lý và đánh dấu.

Con dấu chính là bằng chứng đó. Cán bộ kiểm dịch ở cảng đến không mở pallet ra kiểm tra được, họ nhìn dấu. Không có dấu, hoặc dấu mờ không đọc được, là lô hàng bị giữ lại để xử lý — chi phí và thời gian đều do chủ hàng chịu.

Một điểm cần nhớ: quy định áp cho vật liệu đóng gói bằng gỗ, tức là pallet, thùng gỗ, kiện gỗ và cả thanh chèn. Pallet nhựa và pallet giấy không thuộc phạm vi này.

Bốn phần của con dấu

IPPC logo

Hình tròn có các chấm, nằm bên trái con dấu, ngăn cách với phần mã bằng một vạch đứng. Đây là phần bắt buộc và không được thay đổi hình dạng.

Mã quốc gia

Hai chữ cái theo chuẩn ISO, cho biết lô gỗ được xử lý ở nước nào. Việt Nam là VN. Đây là mã nơi xử lý chứ không phải nơi sản xuất hàng hoá — hai thứ có thể khác nhau.

Mã đơn vị xử lý

Dãy số do cơ quan kiểm dịch thực vật cấp cho cơ sở đủ điều kiện. Mã gắn với một cơ sở cụ thể, nên từ con dấu có thể truy ngược ra nơi đã xử lý lô gỗ đó.

Ký hiệu cách xử lý

Hai chữ cái cho biết gỗ được xử lý bằng phương pháp nào. HT là xử lý nhiệt, MB là hun bằng methyl bromide, DH là gia nhiệt điện môi. Chính văn bản ISPM 15 ghi rằng methyl bromide làm suy giảm tầng ô-dôn, và IPPC đã có khuyến nghị năm 2008 về thay thế hoặc giảm dùng MB — MB chỉ được giữ trong tiêu chuẩn cho trường hợp chưa có cách xử lý khác.

Kiểm dấu IPPC khi nhận lô hàng

Ba phút kiểm tại sân nhận hàng tránh được rất nhiều rắc rối ở cửa khẩu.

1. Đếm số mặt có dấu. ISPM 15 khuyến nghị đóng ở ít nhất hai mặt đối diện. Chỉ một mặt vẫn không sai quy định, nhưng cán bộ kiểm dịch phải lật tấm mới thấy nên dễ bị hỏi thêm.
2. Xem dấu in hay dán. Dấu hợp lệ được in chìm hoặc in bằng mực bền. Tem dán bóc ra được không có giá trị.
3. Đọc rõ từng ký tự. Mờ một số trong mã đơn vị cũng đủ để bị hỏi thêm.
4. Đối chiếu ký hiệu xử lý với thị trường đến. Nếu dấu ghi MB, hỏi trước bên nhập khẩu xem họ có chấp nhận không, vì IPPC khuyến nghị thay thế MB.

Ba tình huống làm con dấu mất hiệu lực

Sửa pallet bằng gỗ chưa xử lý. Đây là lỗi dễ mắc khi tái sử dụng. Theo mục 4.3.2 của ISPM 15, khi sửa pallet đã có dấu chỉ được dùng gỗ đã xử lý theo tiêu chuẩn (hoặc vật liệu gỗ đã chế biến), và mỗi thanh gỗ thay vào phải được đóng dấu riêng. Thay một nan bằng gỗ thường là tấm đó không còn đáp ứng tiêu chuẩn, dù con dấu cũ vẫn nằm đó.

Ghép hai nửa từ hai tấm khác nhau. Theo mục 4.3.3 của ISPM 15, pallet bị thay hơn khoảng một phần ba số bộ phận được coi là pallet làm lại: mọi dấu cũ phải xoá bỏ vĩnh viễn, pallet phải xử lý lại rồi mới được đóng dấu mới. Ghép hai nửa rồi giữ nguyên dấu cũ là không đúng quy định.

Dấu bị che khuất hoàn toàn. Quấn màng co kín mít hoặc dán nhãn đè lên dấu làm cán bộ kiểm dịch không đọc được. Về lý thuyết pallet vẫn hợp lệ, nhưng trên thực tế lô hàng vẫn bị giữ để kiểm tra.

Khi đặt hàng cần trao đổi gì với xưởng

Hai thông tin quyết định: lô hàng đi thị trường nào and có cần chứng từ kèm theo không. Thị trường quyết định phương pháp xử lý được chấp nhận. Một số khách hàng ngoài con dấu còn yêu cầu giấy chứng nhận xử lý, và giấy đó phải xin từ đầu chứ không bổ sung sau được.

Nếu lô vừa có hàng đi nội địa vừa có hàng xuất, nên tách hai nhóm pallet ngay từ kho. Trộn lẫn rồi mới lọc là rất mất thời gian, và rủi ro lọt một tấm không dấu vào container thì cả lô bị giữ.

Xưởng Hoàng Gia tại Hố Nai, Đồng Nai nhận đóng pallet gỗ tràm kèm xử lý theo ISPM 15 cho hàng xuất khẩu — xem dịch vụ xử lý gỗ xuất khẩu ISPM 15. Anh chị gửi thị trường đến và yêu cầu chứng từ của khách hàng để xưởng chuẩn bị đúng ngay từ đầu.

Những hiểu nhầm hay gặp về con dấu

Hiểu nhầm 1: cứ hun trùng là xong. Xử lý và đánh dấu là hai bước riêng. Lô gỗ xử lý đúng quy trình nhưng không được đóng dấu thì trên giấy tờ coi như chưa xử lý, vì không có cách nào chứng minh ở cảng đến.

Hiểu nhầm 2: dấu có giá trị vĩnh viễn. Con dấu gắn với tình trạng của tấm pallet tại thời điểm xử lý. Tấm đó còn nguyên vẹn thì dấu còn giá trị, nhưng vá thêm gỗ chưa xử lý là hết. Tuổi của con dấu không phải vấn đề, sự nguyên vẹn mới là vấn đề.

Hiểu nhầm 3: mọi hàng xuất khẩu đều cần dấu. Quy định chỉ áp cho vật liệu đóng gói bằng gỗ. Nếu lô dùng pallet nhựa hoặc pallet giấy thì không cần. Ngược lại, nhiều người quên rằng thanh gỗ chèn hàng trong container cũng là vật liệu gỗ và cũng phải xử lý.

Hiểu nhầm 4: dấu càng nhiều càng an toàn. Đóng thêm dấu không làm lô hợp lệ hơn. Đủ ở hai mặt đối diện như ISPM 15 khuyến nghị là được.

Frequently Asked Questions

Dấu IPPC là gì?

Đó là con dấu chứng tỏ vật liệu đóng gói bằng gỗ đã được xử lý theo tiêu chuẩn ISPM 15 của Công ước Bảo vệ Thực vật Quốc tế. Không có dấu này, lô hàng dùng pallet gỗ có thể bị giữ lại ở khâu kiểm dịch dù bản thân hàng hoá không có vấn đề gì.

HT và MB trên con dấu nghĩa là gì?

HT là xử lý nhiệt, gỗ được nung tới ngưỡng nhiệt độ và giữ trong khoảng thời gian quy định. MB là hun bằng hoá chất methyl bromide. ISPM 15 ghi rõ MB làm suy giảm tầng ô-dôn và IPPC khuyến nghị thay thế hoặc giảm dùng MB từ năm 2008, nên khi được chọn thì nên ưu tiên HT.

Dấu phải đóng ở mấy chỗ trên pallet?

ISPM 15 yêu cầu dấu nằm ở chỗ nhìn thấy được khi pallet đang dùng, và khuyến nghị tốt nhất là ít nhất hai mặt đối diện. Đây là khuyến nghị chứ không phải điều kiện bắt buộc, nhưng pallet chỉ có dấu ở một mặt dễ bị hỏi thêm, mất thời gian ở cửa khẩu.

Pallet đã có dấu IPPC dùng lại được không?

Được, nếu pallet không bị sửa chữa bằng gỗ chưa xử lý. Khi thay nan mới mà nan đó chưa qua xử lý thì con dấu cũ không còn giá trị cho cả tấm. Đây là điểm nhiều kho không biết và bị vướng khi tái sử dụng.

Ai cấp mã đơn vị xử lý trên dấu?

Cơ quan kiểm dịch thực vật của mỗi nước cấp mã cho các đơn vị đủ điều kiện xử lý. Mã đó gắn với cơ sở cụ thể, nên nhìn vào dấu là truy được lô gỗ đã xử lý ở đâu.

Đọc thêm: ISPM 15 là gì và pallet có bắt buộc hun trùng, Export Pallet Standards: EU, US and Japan, yêu cầu khi đặt pallet gỗ xuất khẩu.