Mối mọt pallet gỗ nhận ra qua ba dấu hiệu: lỗ đục tròn nhỏ, mùn gỗ rơi dưới lỗ, và đường đất bò từ nền lên pallet. Lỗ và bột mịn thường là mọt gỗ. Đường đất là mối đất. Còn đống phân viên nhỏ có cạnh dồn dưới lỗ là mối gỗ khô. Pallet đã xử lý ISPM 15 vẫn có thể bị nhiễm lại, vì tiêu chuẩn này không nhằm bảo vệ gỗ lâu dài.

Bài dành cho thủ kho và người lo hàng xuất khẩu cần xử lý mối mọt pallet gỗ đúng cách. Bài dựa trên tài liệu khuyến nông của Đại học Oregon State và Đại học California, tiêu chuẩn ISPM 15, và phiếu gỗ của CIRAD (Pháp).

Làm sao biết pallet gỗ bị mọt hay bị mối?

Muốn nhận biết mối mọt pallet gỗ, hãy nhìn vào thứ chúng để lại. Mọt để lại lỗ tròn và bột gỗ. Mối đất để lại đường đất và gỗ rỗng bên trong. Mối gỗ khô để lại phân dạng viên. Bảng dưới tóm các dấu hiệu chính.

Pallet gỗ bị mọt

Mọt gỗ là tên chung của vài họ bọ cánh cứng ăn gỗ khô. Ấu trùng sống và ăn bên trong gỗ, nên lúc đầu nhìn ngoài không thấy gì. Theo tài liệu PNW 326 của Đại học Oregon State, hư hại chỉ lộ ra khi con trưởng thành đục lỗ chui ra. Lúc đó bột gỗ mới xuất hiện.

Nhóm mọt Lyctidae đục lỗ tròn 2–3 mm, để lại bột mịn như phấn, gõ nhẹ là bột chảy ra. Nhóm Anobiidae đục lỗ 1,6–3 mm, mùn dạng viên nhỏ, sờ thấy sạn. Cùng tài liệu ghi nhóm Bostrichidae nhiều nhất ở vùng nhiệt đới, chủ yếu ăn phần dác của gỗ lá rộng.

Thấy bột chưa chắc mọt còn sống. Bột cũ có thể là dấu vết từ lâu. Mùn sáng màu như mùn cưa mới thì ổ mọt đang hoạt động.

Pallet gỗ bị mối

Có hai nhóm hay gặp. Mối đất làm tổ trong đất. Theo Pest Notes 7415 của Đại học California, dấu hiệu hay thấy nhất là các ống đất, còn gọi là đường mối. Ống này làm từ đất trộn nước bọt và vụn gỗ, chạy từ nền lên tường hoặc lên gỗ. Bẻ ra có thể thấy mối thợ và mối lính bên trong. Gỗ bị ăn thường còn lớp mặt mỏng, bên trong rỗng.

Mối gỗ khô thì khác. Chúng sống trong gỗ khô, kể cả gỗ xẻ để trong kho, và không cần nối với đất. Dấu hiệu dễ thấy nhất là phân viên có sáu mặt dẹt, bị đẩy ra qua lỗ nhỏ và dồn thành đống bên dưới.

Vì sao pallet gỗ bị mối mọt?

Mối mọt pallet gỗ thường đến từ ba nguyên nhân: loài gỗ dễ bị hại, gỗ mang sẵn ổ mọt từ trước, và kho ẩm hoặc pallet nằm sát đất.

Loài gỗ và phần dác

Phiếu Tropix của CIRAD xếp lõi gỗ keo tai tượng (Acacia mangium) vào nhóm nhạy cảm với mối và nhạy cảm với côn trùng hại gỗ khô, rủi ro có trong toàn bộ gỗ. Độ bền tự nhiên của gỗ này chỉ đủ cho dùng trong nhà hoặc dưới mái che. CIRAD cũng ghi gỗ cần xử lý bảo quản nếu muốn chống côn trùng gỗ khô. Các loài khác có mức bền khác; bài gỗ tràm là gì so sánh tràm cừ, keo lá tràm và keo tai tượng.

Phần dác, tức lớp gỗ non sát vỏ, là chỗ mọt hay ăn. Tài liệu Oregon State ghi nhóm Anobiidae ăn phần dác, rất ít khi ăn lõi.

Gỗ mang sẵn ổ mọt

Theo Oregon State, phần lớn ổ mọt có trong gỗ từ trước khi mua. Vì vậy việc phòng phải bắt đầu ở xưởng xẻ và bãi gỗ, không chờ tới kho của người dùng. Pallet đóng từ gỗ không sấy, không xử lý, hoặc từ pallet cũ không rõ nguồn, có rủi ro cao hơn.

Độ ẩm và nền đất

Mối đất cần môi trường ẩm và luôn giữ đường nối với đất. Pallet kê sát nền đất, nền ẩm, hay sát tường có đường mối là chỗ mối dễ lên. Với mọt, Oregon State ghi nhóm Anobiidae phát triển tốt khi gỗ ẩm trên 14%.

Pallet đã xử lý ISPM 15 có còn bị mối mọt không?

Có thể. ISPM 15 ghi rõ ở phần phạm vi: các biện pháp trong tiêu chuẩn không nhằm bảo vệ lâu dài khỏi sinh vật gây hại nhiễm vào sau đó. Tiêu chuẩn ghi các cách xử lý có hiệu quả đáng kể với phần lớn sinh vật hại cây sống đi theo bao bì gỗ. Nhưng xử lý xong không làm gỗ “miễn nhiễm”.

Với xử lý nhiệt mã HT, tiêu chuẩn yêu cầu toàn bộ tiết diện gỗ, kể cả lõi, đạt ít nhất 56 °C trong 30 phút liên tục. Gỗ phải bóc vỏ. ISPM 15 ghi việc bóc vỏ giúp giảm tái nhiễm, nhưng là tái nhiễm bởi sinh vật hại cây sống. Mọt gỗ khô và mối thì vẫn có thể vào sau đó nếu pallet nằm trong kho ẩm hay sát đất.

Nghĩa là dấu IPPC trên pallet chứng minh pallet đã được xử lý, không chứng minh pallet đang sạch. Xử lý ISPM 15 vì vậy không thay được việc phòng mối mọt pallet gỗ trong kho. Chi tiết về các cách xử lý nằm ở bài ISPM 15 and pallet fumigation..

Phát hiện mối mọt pallet gỗ thì xử lý thế nào?

Tách lô ngay, kiểm xem còn sinh vật sống không, không dùng pallet đó cho hàng xuất, rồi xử lý lại hoặc loại bỏ. Bốn bước cụ thể:

1. Tách lô. Đưa pallet nghi nhiễm ra khu riêng, xa chồng pallet sạch và xa hàng.
2. Kiểm sinh vật sống. Oregon State khuyên tách gỗ ra kiểm kỹ để xác nhận còn côn trùng sống. Với mối đất, bẻ thử một đoạn đường đất.
3. Không dùng cho hàng xuất khẩu. Theo mục 4.6 của ISPM 15, phát hiện sinh vật gây hại là bằng chứng việc xử lý có thể không hiệu quả. Cơ quan kiểm dịch nước nhập có thể giữ lô, loại bỏ, xử lý, tiêu huỷ hoặc trả về.
4. Xử lý lại hoặc loại bỏ. Pallet còn tốt có thể xử lý lại, ví dụ xử lý nhiệt, qua đơn vị có chuyên môn. Pallet hư nặng thì loại.

Nếu dùng thuốc bảo quản gỗ hay thuốc diệt mối, chỉ dùng loại được phép theo quy định và thuê đơn vị có chuyên môn. Bài không hướng dẫn tên thuốc hay liều lượng. Kho chứa thực phẩm còn có quy định riêng về hoá chất.

Đừng quên kiểm cả kho. Đường mối trên nền hay chân tường cho thấy mối có thể đến từ chính nhà kho, không chỉ từ pallet. Một chi tiết trong ISPM 15 đáng nhớ: phụ lục về tiêu huỷ ghi chôn sâu không phải cách phù hợp với gỗ nhiễm mối. Hậu quả với lô hàng xuất khẩu được nói kỹ ở bài pallet không đạt ISPM 15.

Phòng mối mọt pallet gỗ trong kho

Giữ pallet khô, không cho pallet chạm đất, và kiểm định kỳ. Cụ thể:

• Không để pallet chạm đất. Chứa trên nền bê tông khô, có mái. Không kê pallet trực tiếp trên nền đất ở bãi.
• Tránh xa đường mối. Không dựng pallet sát tường hay cột có đường đất.
• Kiểm định kỳ. Chú ý lỗ mới, bột mới, đống phân viên dưới chồng pallet. Pallet ở đáy chồng lâu ngày nên được hạ xuống kiểm.
• Không trộn pallet cũ không rõ nguồn vào chồng pallet mới.
• Chọn pallet từ gỗ đã sấy, đã xử lý. Với hàng xuất, cần pallet xử lý và đóng dấu ISPM 15.

Các việc bảo quản chung như để thoáng, tránh mưa, luân chuyển kho nằm ở bài How to preserve wooden pallets.

Công Ty Hoàng Gia tại Hố Nai, Đồng Nai đóng pallet gỗ tràm, có dịch vụ sấy khô, hun trùng và đóng dấu ISPM 15. Gửi quy cách cho xưởng, ghi rõ hàng xuất hay dùng trong nước và thời gian lưu kho dự kiến, hoặc gọi 0988 526 168 để được tư vấn.

Frequently Asked Questions

Bột gỗ dưới pallet có phải chắc chắn đang có mọt?

Chưa chắc. Tài liệu của Đại học Oregon State ghi bột gỗ không nhất thiết cho thấy ổ mọt còn hoạt động, vì bột có thể là dấu vết cũ. Hãy tách pallet ra, kiểm kỹ tìm côn trùng sống. Mùn sáng màu như mùn cưa mới là dấu hiệu ổ mọt đang hoạt động.

Pallet đã hun trùng có bị mọt lại không?

Có thể. ISPM 15 ghi các biện pháp xử lý không nhằm bảo vệ lâu dài khỏi sinh vật nhiễm vào sau đó. Pallet đã xử lý mà để kho ẩm, sát đất hoặc gần pallet nhiễm mọt vẫn có thể bị nhiễm lại. Vì vậy vẫn phải bảo quản khô và kiểm định kỳ.

Pallet gỗ bị mọt có dùng cho hàng xuất khẩu được không?

Không nên. Theo mục 4.6 của ISPM 15, phát hiện sinh vật gây hại cho thấy việc xử lý có thể không hiệu quả. Cơ quan kiểm dịch nước nhập có thể giữ lô, xử lý, tiêu huỷ hoặc trả về phần gỗ, kể cả khi pallet có dấu IPPC. Hãy tách pallet đó ra.

Kê pallet trên nền bê tông có tránh được mối không?

Giảm được rủi ro với mối đất, vì mối đất cần giữ đường nối với đất. Nhưng mối đất vẫn có thể đắp đường đất bò qua bê tông, và mối gỗ khô không cần đất. Vẫn phải kiểm định kỳ chân tường, nền và đáy chồng pallet.

Mọt có ăn sang pallet sạch để cạnh không?

Có nguy cơ. Theo Oregon State, mọt cái chui ra khỏi gỗ rồi đẻ trứng vào lỗ, khe nứt của gỗ. Với mối gỗ khô, UC IPM ghi con cánh định kỳ bay ra để nhiễm sang gỗ gần đó. Vì vậy cần tách pallet nhiễm khỏi chồng sạch ngay khi phát hiện.

Nguồn tham khảo: IPPC, ISPM 15 Regulation of wood packaging material in international trade (thông qua 2018, xuất bản 2019), phần Phạm vi, mục 4.6, Phụ lục 1 và Phụ lục tham khảo 1. Oregon State University Extension, PNW 326 Preventing and controlling powderpost beetles in and around the home (in lại 1995). University of California Statewide IPM Program, Pest Notes Publication 7415 Subterranean and Other Termites (2014). CIRAD–ITTO, cơ sở dữ liệu Tropix, phiếu kỹ thuật Acacia mangium (bản tiếng Pháp, cập nhật 2024), mục độ bền tự nhiên.